Gökyüzünün aydınlanmaya başladığı ve gece ile gündüzün birbirine karıştığı o eşsiz an, yani şafak vakti, sadece görsel bir şölen değil aynı zamanda bilimsel bir fenomendir. Şafak vaktinin başlangıcı; coğrafi konuma, mevsime ve atmosferik koşullara bağlı olarak değişse de, astronomi biliminde bu süreç güneşin ufuk çizgisine olan açısıyla kesin olarak tanımlanır.

Peki, şafak vakti tam olarak ne zaman başlar? İşte şafağın üç farklı kategorisi ve özellikleri...

Şafak Vakti Teknik Olarak Nasıl Tanımlanır?

Genel bir ifadeyle şafak vakti, Güneş'in merkezinin ufuk çizgisinin yaklaşık 18 derece altında olduğu anda başlar. Ancak ışığın yoğunluğu ve gökyüzündeki görünürlük düzeyine göre bilim dünyası bu süreci üç ana evreye ayırır.

1. Astronomik Şafak (Güneş -18°)

Astronomik şafak, şafağın en erken evresidir. Güneş ufkun 18 derece altındayken başlar. Bu evrede gökyüzü hala oldukça karanlıktır ve çıplak gözle gece ile arasındaki farkı anlamak zordur. Ancak gökyüzü gözlemcileri ve astronomlar için en sönük yıldızların kaybolmaya başladığı kritik bir eşiktir.

2. Denizcilik Şafağı (Güneş -12°)

Güneş ufuk çizgisinin 12 derece altına geldiğinde denizcilik şafağı başlar. Bu evrede gökyüzü belirgin bir mavi tonu almaya başlar. Denizcilerin "ufuk çizgisini" seçebildikleri an bu vakittir. Bu evrede hala en parlak yıldızlar görülebilir olsa da navigasyon için ufuk hattı belirginleşmiştir.

3. Sivil Şafak (Güneş -6°)

Şafağın son ve en aydınlık evresidir. Güneş ufkun sadece 6 derece altındadır. Bu vakitte sokak lambaları kapanmaya başlar ve yapay ışık desteği olmadan dışarıdaki nesneler net bir şekilde görülebilir hale gelir. Sivil şafak sona erdiğinde, Güneş'in üst kenarı ufuk çizgisinde görünür ve resmi olarak "Güneş doğmuş" kabul edilir.

Şafak Vaktini Etkileyen Faktörler

Şafak vaktinin başlama saati her gün aynı kalmaz. Bu değişkenliğin temel sebepleri şunlardır:

• Coğrafi Konum: Ekvatora yakın bölgelerde şafak süresi daha kısayken, kutuplara doğru gidildikçe bu süre uzar.

• Mevsimler: Dünyanın eksen eğikliği nedeniyle yaz ve kış aylarında güneşin doğuş açısı farklılık gösterir.

• Hava Koşulları: Atmosferdeki nem, toz ve bulutluluk oranı ışığın kırılmasını etkileyerek şafağın hissedilme süresini değiştirebilir.

• Biliyor muydunuz? İslam hukukunda "Fecr-i Sadık" olarak adlandırılan ve sabah namazının vaktinin başladığı an, bilimsel olarak astronomik şafağın başlangıcı ile örtüşmektedir.