Günlük hayatta suyun üzerine bırakılan bir tahta parçasının yüzmesi ya da devasa metal gemilerin batmaması bize çok doğal gelse de, bu durumun bilimsel bir kanuna dökülmesi insanlık tarihi için büyük bir devrimdir. Bu kanunu keşfeden kişi, Antik Yunan döneminin en dahi zekalarından biri olan Arşimet'tir.
Suyun Kaldırma Kuvveti Ne Zaman Bulundu?
Suyun kaldırma kuvveti, M.Ö. 250 civarında (M.Ö. 2. yüzyıl) Siraküza (bugünkü Sicilya) şehrinde yaşamış olan matematikçi ve fizikçi Arşimet tarafından formüle edilmiştir. Bu buluş, fizik literatürüne "Arşimet Prensibi" olarak geçmiştir.
Suyun Kaldırma Kuvveti Nasıl Bulundu? (Eureka Hikayesi)
Arşimet’in bu büyük keşfi yapışıyla ilgili en yaygın rivayet bir hamamda geçer. Hikayeye göre;
-
Sorun: Kral II. Hiero, kendisi için yapılan altın tacın içine gümüş karıştırıldığından şüphelenir ve Arşimet’ten taca zarar vermeden bunu kanıtlamasını ister.
-
Gözlem: Arşimet bu sorunu düşünürken bir hamama gider. Su dolu bir küvete girdiğinde, vücudunun suyun içinde hafiflediğini ve küvetten bir miktar suyun dışarı taştığını fark eder.
-
Çözüm: Suyun nesneleri yukarı doğru ittiğini ve taşan suyun hacminin, kendi vücudunun su altındaki hacmine eşit olduğunu anlar.
-
Eureka: Bu heyecanla "Buldum!" anlamına gelen "Eureka! Eureka!" diye bağırarak hamamdan dışarı fırladığı söylenir.
Arşimet Prensibi Nedir? (Bilimsel Tanımı)
Arşimet'in keşfettiği kural basitçe şöyledir:
"Tamamen veya kısmen bir akışkana daldırılan bir cisme, yerini değiştirdiği akışkanın ağırlığına eşit büyüklükte bir kaldırma kuvveti etki eder."
Bu kuvvet şu formülle ifade edilir:
$$F_{k} = V_{b} \cdot d_{s} \cdot g$$
-
$F_{k}$: Kaldırma kuvveti
-
$V_{b}$: Cismin batan hacmi
-
$d_{s}$: Sıvının yoğunluğu
-
$g$: Yerçekimi ivmesi
Bu Keşif Dünyayı Nasıl Değiştirdi?
Suyun kaldırma kuvvetinin keşfi, insanlık tarihinin gelişiminde kritik bir rol oynamıştır:
-
Gemi İnşası: Ahşap sandallardan, binlerce ton ağırlığındaki çelik gemilerin ve uçak gemilerinin yapımına kadar her şey bu fizik kanununa dayanır.
-
Hidrostatik Bilimi: Akışkanlar mekaniğinin temelleri atılmıştır.
-
Mühendislik: Denizaltıların dalış ve çıkış mekanizmaları Arşimet prensibi ile tasarlanır.
Arşimet Hakkında Kısa Bilgiler
| Özellik | Detay |
| Yaşadığı Dönem | M.Ö. 287 - M.Ö. 212 |
| Ünvanı | Matematikçi, Fizikçi, Mühendis |
| Diğer İcatları | Arşimet Vidası, Pençe, Bileşik Makaralar |
| Önemli Sözü | "Bana bir dayanak noktası verin, dünyayı yerinden oynatayım." |