Genellikle ayak başparmağında başlayan bu rahatsızlık, kişinin yaşam kalitesini ciddi şekilde düşürebilir.
Gut Hastalığı Nedir ve Nasıl Oluşur?
Gut hastalığının temelinde hiperürisemi adı verilen kandaki ürik asit seviyesinin yüksek olması durumu yatar. Ürik asit, pürin adı verilen maddelerin metabolizması sonucu oluşan doğal bir atık üründür.
-
Temel Mekanizma: Vücut ürik asidi ya aşırı üretir ya da böbrekler aracılığıyla yeterince atamaz.
-
Sonuç: Kanda biriken fazla ürik asit, keskin, iğne benzeri kristaller (monosodyum ürat) halinde eklemlerde toplanır ve ani, şiddetli bir iltihaplanma (artrit) atağını tetikler.
-
En Sık Etkilenen Bölge: Ayak başparmağı eklemi.
Gut Hastalığının Başlıca Belirtileri
Gut atakları genellikle aniden, çoğunlukla geceleri başlar ve belirtiler birkaç saat içinde maksimum şiddete ulaşır.
| Belirti Adı | Açıklama |
| Yoğun Eklem Ağrısı | Genellikle ayak başparmağında başlar, dayanılmaz boyutta olabilir. |
| Şişlik ve Kızarıklık | Etkilenen eklemde belirgin bir şişme, sıcaklık artışı ve parlak kırmızı görünüm oluşur. |
| Temasa Hassasiyet | Ekleme dokunmak bile şiddetli ağrıya neden olabilir. |
| Ciltte Soyulma | Atak sonlandığında, etkilenen eklemin üzerindeki ciltte soyulma ve pullanma görülebilir. |
| Hareket Kısıtlılığı | Ağrı ve şişlik nedeniyle eklemi hareket ettirme yeteneği azalır. |
Gut Hastalığının Evreleri
Gut, genellikle dört farklı aşamada ilerleyen kronik bir hastalıktır:
-
Asemptomatik Hiperürisemi (Belirtisiz Evre): Ürik asit seviyesi yüksektir, ancak eklemde ağrı veya iltihap yoktur.
-
Akut Gut Artriti (İlk Atak): Şiddetli ağrılı eklem iltihabının aniden başladığı dönemdir.
-
İnterkritik Dönem (Ataklar Arası Dönem): Akut atakların geçtiği, hastanın tamamen iyileşmiş gibi hissettiği, ancak ürik asit kristallerinin birikmeye devam ettiği sessiz evredir.
-
Kronik Tofüz Gut (İleri Evre): Tedavi edilmeyen veya kontrol altına alınamayan hastalarda, eklemlerde kalıcı hasar ve tofüs adı verilen sert ürik asit yumrularının oluştuğu en ileri evredir.
Gut Hastalığı Neden Olur? (Risk Faktörleri)
Hastalığın ortaya çıkmasında genetik yatkınlık ve metabolik bozukluklar önemli rol oynasa da, bazı yaşam tarzı faktörleri riski artırır:
-
Beslenme: Pürinden zengin gıdaların (kırmızı et, sakatat, deniz ürünleri) aşırı tüketimi.
-
Alkol ve İçecekler: Özellikle bira ve fruktozlu, şekerli içeceklerin yüksek miktarda tüketimi.
-
Kilo: Obezite veya aşırı kilo.
-
Sağlık Durumları: Yüksek tansiyon, böbrek hastalıkları, diyabet ve metabolik sendrom.
-
İlaçlar: Diüretikler (idrar söktürücüler) ve düşük doz aspirin gibi bazı ilaçların kullanımı.
-
Diğer: İlerleyen yaş ve erkek cinsiyet (kadınlarda genellikle menopoz sonrası görülür).
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Gut Hastalığına Hangi Bölüm Bakar?
Gut hastalığı tanısı ve tedavisi için öncelikle Romatoloji bölümüne başvurulması önerilir. İç Hastalıkları uzmanları da bu konuda yardımcı olabilir.
Tedavi Hedefleri
Tedavide temel amaç, akut atakların şiddetini azaltmak ve uzun vadede ürik asit seviyelerini kalıcı olarak düşürerek yeni atakların önüne geçmektir.
-
Akut Atak Tedavisi: İltihabı ve ağrıyı dindirmek için non-steroid anti-enflamatuar ilaçlar (NSAID'ler), Kolşisin veya kortikosteroidler kullanılır.
-
Önleyici Tedavi: Ürik asit seviyesini düşüren ilaçlar (örneğin Allopurinol), ürik asidin vücuttan atılımını artırmak veya üretimini azaltmak amacıyla uzun süreli kullanılır.
Beslenme ve Yaşam Tarzı Önerileri
İlaç tedavisinin yanı sıra bu değişiklikler, hastalığın yönetiminde kritik öneme sahiptir:
-
Diyet: Düşük pürinli diyet uygulanmalı, pürin açısından zengin gıdalardan ve alkolden (özellikle biradan) kesinlikle kaçınılmalıdır.
-
Hidrasyon: Ürik asidin atılımını kolaylaştırmak için bol su tüketimi önemlidir (günde 2-3 litre).
-
Kilo Kontrolü: Sağlıklı kiloda kalmak, gut ataklarının sıklığını ve şiddetini azaltabilir.