Vücudumuzdaki sistemlerin birbiriyle iletişim kurmasını sağlayan hormonlar, hayati fonksiyonlarımızın düzenlenmesinde kilit rol oynar. Bu hormonlardan biri olan kortizolün sentetik formu olarak bilinen kortizon, tıp dünyasında pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan güçlü bir silahtır. Ancak doğru kullanılmadığında ciddi riskler barındıran bu ilaç hakkında bilinmesi gerekenleri sizler için derledik.
Kortizon Nedir?
Kortizon, böbrek üstü bezleri tarafından salgılanan kortizol hormonu ile benzer etki mekanizmasına sahip, glukokortikoid türü bir ilaçtır. Genellikle vücuttaki inflamasyonu (yangıyı) gidermek ve aşırı uyarılmış bağışıklık sistemini baskılamak amacıyla kullanılır.
Kortizonun Vücuttaki Temel Etkileri
Kortizon, sadece bir ağrı kesici veya iltihap giderici değildir; vücut üzerinde sistemik etkileri bulunur:
-
Anti-inflamatuvar Etki: Yangıyı hızla durdurarak doku hasarını önler.
-
Bağışıklık Baskılama: Bağışıklık hücrelerinin fonksiyonlarını değiştirerek vücudun kendi dokusuna saldırdığı durumları engeller.
-
Kan Şekerini Düzenleme: Glukoz düzeyini artırarak metabolizmayı etkiler.
-
Bebeklerde Akciğer Gelişimi: Erken doğan bebeklerde akciğerlerin çalışması için gerekli olan sürfaktan maddesinin üretimini artırır.
Kortizon Hangi Hastalıklarda Kullanılır?
Kortizon, tıbbın pek çok branşında geniş bir kullanım alanına sahiptir:
-
Alerjik Reaksiyonlar: Astım, egzama ve alerjik rinit.
-
Romatizmal Hastalıklar: Romatoid artrit ve lupus.
-
Cilt Problemleri: Sedef hastalığı ve şiddetli dermatit.
-
Nörolojik Sorunlar: Beyin ödemi ve Multiple Skleroz (MS).
-
Organ Nakli: Nakledilen organın vücut tarafından reddedilmesini önlemek için.
-
Bağırsak Hastalıkları: Crohn ve ülseratif kolit alevlenmeleri.
Kortizonun Yan Etkileri Nelerdir?
Kortizon, "iki ucu keskin bir bıçak" gibidir. Yanlış veya kontrolsüz kullanımında şu yan etkiler görülebilir:
-
Vücutta aşırı ödem ve şişkinlik.
-
Kan şekerinde artış ve tansiyon yüksekliği.
-
Kemik erimesi (osteoporoz).
-
Mide ülseri riski.
-
Ciltte incelme ve enfeksiyonlara yatkınlık.
-
Psikolojik değişiklikler (uykusuzluk, depresyon).
Kortizon Kullanırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Kortizon tedavisi gören hastaların yaşam tarzlarında bazı değişiklikler yapması önerilir:
-
Tuz Tüketimi: Ödem riskini azaltmak için tuzsuz diyet uygulanmalıdır.
-
D Vitamini ve Kalsiyum: Kemik sağlığını korumak adına takviyeler doktor kontrolünde alınmalıdır.
-
İlaç Kesimi: Kortizon asla aniden bırakılmamalıdır; doktorun önerdiği şekilde doz azaltılarak kesilmelidir.
-
Enfeksiyon Kontrolü: Bağışıklık baskılandığı için hijyen kurallarına ekstra dikkat edilmelidir.