Bugün modern tıbbın en önemli silahlarından biri olan antibiyotiklerin atası penisilin, milyonlarca insanın hayatını kurtarmaya devam ediyor. Peki, bir tesadüfle başlayan bu keşfin arkasında kimler var? İşte Alexander Fleming’in petri kabından Nobel Ödülü’ne uzanan penisilinin bilimsel serüveni...
Her Şey Bir Tesadüfle Başladı: Alexander Fleming ve 1928
Penisilinin keşfi, 1928 yılında İngiliz bilim insanı Alexander Fleming’in laboratuvarında gerçekleşti. Tatil dönüşü laboratuvarına gelen Fleming, açık unuttuğu bir petri kabında küf mantarlarının ürediğini fark etti. Ancak asıl şaşırtıcı olan, Penicillium Notatum adı verilen bu küfün etrafındaki bakterilerin yok olmasıydı. Fleming, bakterileri öldüren bu maddeye "penisilin" adını verdi.
Laboratuvardan Eczaneye: Florey ve Chain’in Katkısı
Fleming penisilini keşfetmişti ancak onu saf bir ilaç haline getirmeyi başaramadı. 1934 yılında çalışmalarına ara veren Fleming'in bayrağını, 1939 yılında Howard Florey ve Ernst Chain devraldı.
-
1940: Fareler üzerinde yapılan deneylerle penisilinin enfeksiyonları iyileştirdiği kanıtlandı.
-
1941: İlaç ilk kez bir insan (bir polis memuru) üzerinde kullanıldı ve iyileşme gözlemlendi.
-
2. Dünya Savaşı: Savaşın yarattığı acil ihtiyaç, üretimin ABD’ye taşınmasını ve ilacın kitlesel olarak üretilmesini sağladı. Bu keşif, müttefik kuvvetlerin enfeksiyon kaynaklı kayıplarını ciddi oranda azalttı.
Penisilin Nasıl Çalışır? Bakterileri Nasıl Yok Eder?
Vücudumuz enfeksiyonla başa çıkamadığında dışarıdan destek olarak antibiyotiklere ihtiyaç duyar. Penisilinin çalışma mantığı şu şekildedir:
-
Saldırı: Penisilinin içindeki Beta lactam halkası, bakterinin hücre duvarına saldırır.
-
Yıkım: Bakteri duvarı delinir; bakteri bunu onarmaya çalışsa da ilaca eklenen özel maddeler bakterinin savunma mekanizmasını (enzimlerini) etkisiz hale getirir.
-
Sonuç: Hücre duvarı çöken bakteri ölür ve enfeksiyon durur.
Penisilin Hangi Hastalıkların Tedavisinde Kullanılır?
Günümüzde bazı bakteriler direnç kazanmış olsa da, penisilin hala şu hastalıkların tedavisinde kritik rol oynamaktadır:
-
Zatürre (Pnömoni)
-
Bademcik iltihabı ve Farenjit
-
Frengi
-
Ateşli romatizma
-
Difteri ve Çıbanlar
Nobel ile Taçlanan Başarı
İnsanlık tarihinin en büyük keşiflerinden birine imza atan Alexander Fleming, Howard Florey ve Ernst Chain, yaptıkları bu devrim niteliğindeki çalışmalar nedeniyle 1945 yılında Nobel Barış Ödülü’ne layık görüldüler.