Türk tarihinin en özel şifrelerinden biri olan ve Kıbrıs Barış Harekâtı’nın kaderini belirleyen "Ayşe tatile çıksın" parolasının kahramanı Prof. Dr. Ayşe Güneş Ayata, 50 yıl süren sessizliğini bozdu. İşte diplomatik bir dehanın ürünü olan o parolanın gizli kalmış hikâyesi...
Takvimler 14 Ağustos 1974'ü gösterdiğinde, Türkiye saati ile 04:30’da dünya diplomasi tarihine geçecek bir mesaj Ankara’ya ulaştı: "Ayşe tatile çıksın." Cenevre Konferansı'nda tıkanan müzakerelerin ardından İkinci Barış Harekâtı'nı başlatan bu cümlenin odağındaki isim, dönemin Dışişleri Bakanı Turan Güneş’in kızı Prof. Dr. Ayşe Güneş Ayata idi.
Ayata, 50 yıl sonra o tarihi süreci ve parolanın nasıl bir "aile sohbetinden" doğduğunu paylaştı.
Her Şey Bir Tatil Planıyla Başladı
O dönem 19 yaşında bir ODTÜ öğrencisi olan Ayata, babasının yoğun çalışma temposu içinde kendi tatil planlarını yapıyordu. Ancak Sampson Darbesi ve Kıbrıs’taki gerginlik, evdeki planları altüst etti. Ayşe Güneş Ayata o günleri şöyle anlatıyor:
"Tatil için İstanbul'a anneannemin yanına gitmiştim. Babam ertesi sabah telefon etti ve 'Hemen dönüyorsun' dedi. Tatilim yarıda kesildi, ben de biraz bozuldum."
Diplomatik Şifre: Neden Ayşe?
Cenevre’deki İkinci Konferans’ın tıkanacağını öngören Turan Güneş, Başbakan Bülent Ecevit ile bir parola üzerinde anlaşmıştı. Eğer müzakerelerden sonuç çıkmazsa, askeri harekâtın başlaması gerektiğini bildirmek için bir şifre kullanılacaktı.
Güneş, gitmeden önce Turizm Bakanı Orhan Birgit ile Ayşe’nin güvenli bir aileyle tatile gönderilmesi konusunu konuşmuştu. Bu gündelik konu, Cenevre'de stratejik bir koz haline geldi. Eğer Turan Güneş, "Ayşe tatile çıksın" derse, bu "Anlaşma imkansız, harekâtı başlatın" anlamına gelecekti.
Kriptolu Mesajda Şaşırtan Not
Mesaj Ankara’ya ulaştığında, Dışişleri Bakanlığı teleks masasında oturan genç memur (ve geleceğin müsteşarı) Ertuğrul Apakan, şifreyi çözdüğünde şaşkınlığını gizleyemedi. Savaşın ve diplomasinin tam ortasında "bakanın kızının tatili" mesajı oldukça tuhaftı. Ancak mesaj Başbakan Ecevit'e ulaştığında düğmeye basıldı ve Kıbrıs Türk halkının özgürlüğü için ikinci aşama başladı.
"Kahraman Ben Değilim, Ben Bir Sembolüm"
50 yıl boyunca basına konuşmamasının nedenini mütevazı bir dille açıklayan Prof. Dr. Ayata, şu ifadeleri kullandı:
"Çok gurur duyduğum bir konu ama ben bu olayın kahramanı değilim. Kahramanlar; Bülent Ecevit, babam Turan Güneş, Türk Silahlı Kuvvetleri ve şehitlerimizdir. Ben sadece bir sembolüm."
Kıbrıs Barış Harekâtı Kronolojisi
| Tarih | Olay |
| 20 Temmuz 1974 | Birinci Kıbrıs Barış Harekâtı başladı. |
| 25 Temmuz 1974 | Birinci Cenevre Konferansı toplandı. |
| 14 Ağustos 1974 | "Ayşe tatile çıksın" parolasıyla ikinci harekât başladı. |
| 16 Ağustos 1974 | Ateşkes ilan edildi ve Ada'da barış sağlandı. |
