Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri olan Milli Mücadele döneminde sıkça duyduğumuz "Manda ve Himaye" kavramı, tam bağımsızlık yolundaki en büyük engellerden biriydi. Peki, manda ve himaye sistemi nedir? İlk kez nerede reddedildi? İşte sınavlara hazırlanan öğrenciler ve tarih meraklıları için özet bilgiler...
Kurtuluş Savaşı yıllarında, Osmanlı İmparatorluğu'nun içinde bulunduğu zor durumdan çıkış yolu arayan bazı kesimler, güçlü devletlerin koruması altına girmeyi bir kurtuluş olarak görüyordu. Ancak Mustafa Kemal Atatürk ve silah arkadaşları için "Ya İstiklal Ya Ölüm" parolası her şeyin üzerindeydi.
Manda ve Himaye Sistemi Nedir?
Kısaca tanımlamak gerekirse; Manda ve Himaye, I. Dünya Savaşı'ndan sonra gelişen, kendi kendini yönetemeyecek kadar zayıf olan ülkelerin, Milletler Cemiyeti adına güçlü devletler tarafından yönetilmesini öngören bir sistemdir.
-
Manda: Bir devletin idaresinin başka bir devlete verilmesidir.
-
Himaye: Güçlü bir devletin, zayıf bir devleti koruması altına almasıdır.
Sömürgeciliğin isim değiştirmiş hali olarak görülen bu sistem, Türk milletinin "kayıtsız şartsız bağımsızlık" anlayışına tamamen tersti.
Manda ve Himaye İlk Kez Nerede Reddedildi?
Bu konu, tarih sınavlarında en çok sorulan ve karıştırılan başlıklar arasındadır. İşte o net ayrım:
-
İlk Kez Reddedilme: Manda ve himaye fikri ilk kez Erzurum Kongresi'nde (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919) reddedilmiştir. Kongre kararlarında "Manda ve himaye kabul olunamaz" maddesiyle bağımsızlık ilkesi net bir şekilde vurgulanmıştır.
-
Kesin Olarak Reddedilme: Bu fikrin bir daha gündeme gelmemek üzere kesin olarak reddedildiği yer ise Sivas Kongresi'dir (4 - 11 Eylül 1919). Kongredeki tartışmaların ardından bağımsızlığın tek yol olduğu kabul edilmiştir.
Neden Manda ve Himaye İsteniyordu?
O dönemde özellikle Amerikan mandası (ABD mandası) ve İngiliz himayesi fikirleri, ülkenin ekonomik ve askeri olarak tek başına ayakta kalamayacağını düşünen bazı aydınlar tarafından savunulmuştur. Ancak Atatürk, bu fikrin "esaret" anlamına geldiğini belirterek milli egemenlik vurgusu yapmıştır.
[Image showing Erzurum and Sivas Congress historical buildings]
Sınavlar İçin İpucu: Karıştırmayın!
-
Erzurum Kongresi: İlk tepki, ilk ret.
-
Sivas Kongresi: Kesin son, tam bağımsızlık ilanı.
-
Misak-ı Milli: Bu kararların hukuki çerçeveye oturtulması.
