Kanunun Amacı ve Kapsamı
4982 Sayılı Kanun'un temel amacı, demokratik ve şeffaf yönetimin gereklilikleri doğrultusunda, eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak herkesin bilgi edinme hakkını kullanmasına yönelik usul ve esasları belirlemektir.
-
Kapsam: Kanun, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetlerini kapsar.
-
Temel Hak: Anayasal bir güvenceye kavuşan bu hak ile herkes (Türkiye'de ikamet eden yabancılar ve faaliyette bulunan yabancı tüzel kişiler de karşılıklılık ilkesi çerçevesinde), kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeye erişim hakkına sahiptir.
📝 Bilgi Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır?
Kanun, başvuru usullerini de açıkça düzenlemektedir:
-
Başvuru Şekli: Başvuru, dilekçe ile istenen bilgi veya belgenin bulunduğu kuruma/kuruluşa yapılır. Gerçek kişilerin adı, soyadı, imzası, adresi; tüzel kişilerin ise unvanı, adresi ve yetkili kişinin imzası bulunmalıdır.
-
Elektronik Başvuru: Başvuru, kişinin kimliğinin tespiti kaydıyla elektronik ortamda (e-Devlet, CİMER vb. araçlarla) da yapılabilmektedir.
-
Cevap Süresi: Kurum ve kuruluşlar, başvuruları etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmakla yükümlüdür.
🛑 Bilgi Edinme Hakkının İstisnaları
Kanun, bilgi edinme hakkının sınırsız olmadığını belirtmekte ve bazı bilgileri kapsam dışı tutmaktadır. Bu istisnalar, genellikle ulusal güvenlik, özel hayatın gizliliği ve kamu yararını korumayı amaçlar:
-
Devlet Sırrına İlişkin Belgeler: Devletin emniyetine, dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millî güvenliğine zarar verecek bilgi veya belgeler.
-
Özel Hayatın Gizliliği: Kişinin özel hayatının gizliliğini ihlal eden veya üçüncü kişilerin rızası olmaksızın kişisel verilerini içeren bilgiler.
-
İstihbarat ve İdari Soruşturma: Açıklanması idari soruşturmayı veya adli kovuşturmayı tehlikeye atacak bilgi veya belgeler.
-
Kurum İçi Görüşler: Kurum içi görüş, tavsiye ve mütalaa talepleri genellikle Kanun kapsamı dışındadır.
🏛️ Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu (BEDK)
Başvurusu reddedilen vatandaşların itiraz edebileceği üst merci Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu (BEDK)'dur. Kurul, itirazları inceleyerek kararını otuz iş günü içinde verir. Kurul kararları, idari yargı yolunu açması açısından büyük önem taşır.
4982 Sayılı Kanun, kamu yönetiminde şeffaflık kültürünün yerleşmesi ve vatandaş-devlet ilişkilerinde güvenin artırılması açısından modern bir kilometre taşı olarak değerlendirilmektedir.
